Η συμμετοχή στις εκλογές είναι το θεμέλιο του δημοκρατικού πολιτεύματος. Σε αυτή τη σελίδα αναλύονται με απλά λόγια και βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας τα δικαιώματα, οι υποχρεώσεις και οι πραγματικές συνέπειες της ψήφου (ή της απουσίας της).
1. Ποιος έχει δικαίωμα ψήφου;
Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία (Ν. 4406/2016), δικαίωμα ψήφου έχουν όλοι οι Έλληνες πολίτες που έχουν συμπληρώσει το 17ο έτος της ηλικίας τους.
Για τον υπολογισμό της ηλικίας, λαμβάνεται υπόψη η 1η Ιανουαρίου του έτους των εκλογών. (π.χ. Αν οι εκλογές γίνουν τον Οκτώβριο και εσύ κλείνεις τα 17 τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, έχεις δικαίωμα να ψηφίσεις).
2. Είναι η ψήφος υποχρεωτική;
Το Άρθρο 51, παράγραφος 5 του Συντάγματος αναφέρει ότι «η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος είναι υποχρεωτική». Ωστόσο, στην πράξη,οι διοικητικές και ποινικές κυρώσεις για τη μη συμμετοχή (αποχή) έχουν καταργηθεί εδώ και χρόνια (Ν. 3146/2003). Κανείς δεν θα σας αφαιρέσει το διαβατήριο ή την άδεια οδήγησης αν δεν ψηφίσετε.
3. Ο Μύθος της Αποχής: Τι συμβαίνει αν δεν ψηφίσω;
Υπάρχει μια ευρέως διαδεδομένη παρανόηση ότι αν η αποχή φτάσει σε ένα τεράστιο ποσοστό (π.χ. 50% ή 70%), οι εκλογές ακυρώνονται.Αυτό είναι απολύτως ψευδές.
Το εκλογικό σύστημα στην Ελλάδα λειτουργεί αποκλειστικά με βάση ταΈγκυρα Ψηφοδέλτια.
Αυτό σημαίνει ότι αν από τους 10.000.000 εγγεγραμμένους ψηφοφόρους πάνε στην κάλπη μόνο οι 1.000.000 (αποχή 90%), αυτή η μειοψηφία του 10% θα αποφασίσει 100% για το ποιος θα κυβερνήσει τη χώρα. Η αποχή δεν τιμωρεί το πολιτικό σύστημα· απλώς εκχωρεί την απόφαση σε αυτούς που θα πάνε να ψηφίσουν.
4. Λευκό και Άκυρο: Ποια η διαφορά;
- Λευκό: Ο ψηφοφόρος επιλέγει να ρίξει λευκό ψηφοδέλτιο (ή φάκελο χωρίς ψηφοδέλτιο) για να δείξει την πολιτική του δυσαρέσκεια προς όλες τις επιλογές.
- Άκυρο: Το ψηφοδέλτιο έχει μουντζούρες, λάθος σταυρούς, ή διακριτικά σημάδια που παραβιάζουν τη μυστικότητα της ψήφου, με αποτέλεσμα να ακυρωθεί από τη δικαστική εφορευτική επιτροπή.
ΠΡΟΣΟΧΗ - Ο Νόμος για το Λευκό (Ν. 3434/2006):
Τα Λευκά ψηφοδέλτια δεν προσμετρώνται στα έγκυρα. Δεν βοηθούν τα μικρά κόμματα, ούτε προστίθενται στο πρώτο κόμμα. Απλώς αφαιρούνται από το σύνολο. Πρακτικά, όσον αφορά την κατανομή των εδρών στη Βουλή, το Λευκό, το Άκυρο και η Αποχή έχουν το ίδιο ακριβώς (μηδενικό) αποτέλεσμα.
5. Το Όριο του 3%
Για να μπορέσει ένα πολιτικό κόμμα να εκλέξει βουλευτές και να μπει στην Ελληνική Βουλή (των 300 εδρών), πρέπει να συγκεντρώσει τουλάχιστον το3% των έγκυρων ψηφοδελτίων σε πανελλαδική κλίμακα. Αν ένα κόμμα πάρει 2,99%, μένει εκτός Βουλής.
6. Έλληνες του Εξωτερικού
Με τον πρόσφατο Νόμο 5044/2023, καταργήθηκαν όλοι οι περιορισμοί για την ψήφο των αποδήμων. Πλέον, οποιοσδήποτε Έλληνας πολίτης είναι εγγεγραμμένος στους εκλογικούς καταλόγους και ζει στο εξωτερικό, μπορεί να ψηφίσει από τον τόπο διαμονής του (μέσω των ειδικών εκλογικών τμημάτων σε πρεσβείες/προξενεία), χωρίς να χρειάζεται να αποδείξει χρόνο παραμονής στην Ελλάδα ή υποβολή φορολογικής δήλωσης.